نقد و بررسی کوتاه کتاب داستان «مدیر مدرسه» | سید جلال آل احمد

نقد مردم شناختی ایران در قالب خاطرات یک مدیر مدرسه

تصویر جلد کتاب مدیر مدرسه جلال آل احمد

جلال در نگاه من

سید جلال آل احمد، شوهر سیمین دانشور، از خانواده‌ای سنتی و مذهبی بود که پس از مدتی فعالیت سیاسی و اطلاع از وادادگی حزب توده به شوروی، از شرق و غرب و نظام سلطنتی ناامید شد و بار دیگر به ندای فطرتش توجه کرد و به سنت و مردم توجه کرد.

نثر داستان و خلاصه آن

مدیر مدرسه، داستانی است در 19 قسمت؛ نثری روان و خواندنی به همراه استفاده‌های خوب و فراوان از کنایات، ضرب‌المثل‌ها و ادبیات عامیانه. سبک داستان واقع‌گرایانه است و درون‌مایه آن اجتماعی؛ مسائل فرهنگ و به تعبیر امروزی‌تر «آموزش و پرورش». داستان، درباره مدیریت چندماهه معلمی است که از دبیری دبیرستان خسته شده و با رشوه مدیر یک مدرسه نوساز ابتدایی شده است.

انتقاد سیاسی و تعهد اجتماعی

به نظر می‌رسد جلال در این داستان، نه فقط نظام آموزشی را بلکه نظام اجتماعی و سیاسی (دوره طاغوت) را هم به نقد کشیده است. اگر خواستید، یک بار هم کتاب را با این نگاه بخوانید!

تنوع شخصیت‌ها و مردم‌گرایی داستان

شخصیت (تیپ)های فراوانی در داستان حضور دارند که همگی در این داستان مختصر به نقد کشیده شده‌اند؛ اصلا همین که در یک داستان مختصر، این همه قشر مختلف مورد توجه قرار گرفته‌اند و بیش از 80 تیپ شخصیتی معرفی کرده، خودش هنر است. در هر قسمت قهرمان اصلی، مدیر مدرسه است که داستان را روایت می‌کند. جلال، مردمی است و داستانش هم مردمی. تعهد اجتماعی او به مردم در جای‌جای روح داستان می‌بارد. او نیامده از برج عاج روشنفکری به مردم نگاه کند، بلکه در این داستان، از میان مردم به مردم نگاه می‌کند.

گمنامی شخصیت‌ها

تقریبا گمنامی ویژگی مشترک همه شخصیت‌هاست. ما تا آخر داستان هم اسم ناظم، رئیس فرهنگ، مدیر قبلی، معلم کلاس چهارم و دیگران را متوجه نمی‌شویم. خب، اسم‌ها مهم نیستند و کنش‌های شخصیت‌ها مهم‌اند. ضمن این که توان هنری جلال، اینجا هم خودش را نشان داده است.

حجم کم کتاب؛ مختصر و مفید

بگذریم، خوب است همه نویسندگان بتوانند مجموعه‌ای از حرف‌هایشان را در حجم مختصر و به زبان هنری بگویند!

چندبارخوانی

کتاب‌های جلال، بی‌شک از جمله کتاب‌هایی هستند که قابلیت چندبارخوانی دارند؛ یعنی می‌توان هر چند سال یک‌بار آن‌ها را خواند و چیزهای تازه‌ای پیدا کرد و بهره‌های تازه‌ای برد. بله! درست فهمیدید! دومین بار است که این کتاب را خواندم.

اطلاعات کتاب‌شناختی اثر:

عنوان کامل اثر:

مدیر مدرسه

نویسنده:

سید جلال آل احمد (متولد 1302-متوفای 1348 شمسی)

ناشر:

تهران: نهاد کتاب‌خانه‌های عمومی کشور: موسسه انتشارات کتاب نشر (براساس چاپ انتشارات میراث اهل قلم)

نسخه‌ای که من خواندم:

چاپ اول، 1391: 100 هزار نسخه، 80 صفحه، 2000 تومان. (کتاب در سال‌های متفاوت توسط ناشران مختلف چاپ شده است.)

به زودی در وبلاگ قفسه:
کتاب شیرین‌تر از عسل؛ خاطرات شهدای نوجوان (گروه فرهنگی شهید ابراهیم هادی)
کتاب «جلوه‌های تشیع در مازندران» | سید علی موحد ابطحی اصفهانی (انتشارات حبل‌المتین قم)
کتاب «دانشگاه و دانشجو در آئینه رهنمودهای مقام معظم رهبری» | «مدیریت ویژه نشر آثار رهبری»

کتاب نظریه‌هایی درباره شهرهایی در قلمرو فرهنگ اسلامی/ اشرف‌السادات باقری

کتاب نظریه رمان؛ حسین پاینده (نشر نظر-نیلوفر)